Skip to main content

...............................................................................................................

.......................................................
NIEUWS WO2
ACHTERGRONDEN
BEZETTING NL
CURIOSA VAN DE OORLOG
DOSSIER KLAAS FABER
DOSSIER MARKTPLAATS
FOTO'S
JODENVERVOLGING
Chronologie
Jodenjagers
Jodenredders
Oorlogsmisdadigers 2012
Holocaust Musea
Kindertransporten
Overzicht
LANDOORLOG
LUCHTOORLOG
OORLOGSDAGBOEK
OVERZICHT WO2
VANDAAG GEBEURD
ZEEOORLOG
Memobord gastenboek
Indie-45-50
marktplaats-fotos
Leestafel
marai
INDEPERS

 N I E U W S  -  W O 2  . T K

J O D E N


i n


N E D E R L A N D


O V E R Z I C H T



Zie ook Jodenvervolging Tijdlijn



JODEN leefden al in Nederland in de 14de eeuw. Hun komst naar Nederland verliep echter schoksgewijs. De laatste golf was die na 9 november 1938, de Kristallnacht in Duitsland, de eerste openlijke Jodenvervolging, het vernielen van winkels en synagogen, 92 Joden vermoord - een grote stroom vluchtelingen.  Nederland telde in 1938 zo'n 120.000 Nederlandse Joden,  na de Kristallnacht - liep dat met duizend per maand op.

 

Nederland sloot weliswaar onmiddellijk zijn oostgrenzen, maar er bleven in de maanden daarna toch Joden komen.Vaak geholpen door burgers.

 

In vrijwel alle grotere plaatsen bevonden zich toen Joodse gemeenten met synagoges - Amsterdam, als plaats met de grootste Joodse gemeenschap van zo'n 60.000 mensen in 1939, bezat 6 synagogen op het hoogtepunt. Overigens was het overgrote deel van de Amsterdamse Joden arm.

 

Daarnaast waren er synagoges in Den Haag, Rotterdam, maar op het hoogtepunt in nog eens zo'n 150 provincieplaatsen waaronder bijvoorbeeld Groningen en de andere provinciehoofdsteden, maar ook plaatsen als Amersfoort, Kampen, Appingedam, Roermond of Hilversum. In totaal hebben er in 200 plaatsen Joodse gemeenten bestaan, volgens het Joods Historisch Museum.

 

Hoeveel Joden er ooit in Nederland hebben geleefd, is niet exact bekend. Wel bezit Amsterdam de grootste Joodse begraafplaats in Europa, in Amsterdam-Oost, op Zeeburg. Daar rusten 200.000 mensen; de laatsten werden er in 1942 begraven.

 

1300 en 16de eeuw

In de Middeleeuwen vestigden Joden zich al in Nederland - het oudste overblijfsel, een ritueel Joodse bad uit Venlo, dateert van ongeveer 1300. Aan het einde van de 16de eeuw arriveerde vanuit Spanje een grote groep meest welopgeleide Joden naar Nederland, vluchtend voor de inquisitie, en bekend onder de naam Sefardim en vaak betrokken bij internationale handel.

 

17de eeuw

In de 17de eeuw volgden er vluchtende groepen Joden uit Duitsland en Oost-Europa, vaak armer dan de Sefardim en bekend onder de naam Asjkenzim. Zij waren vaak kleine boeren of handelaren geweest, verdreven door de Dertigjarige Oorlog in Duitsland en scherpe vervolging in Polen. Zij spraken meestal alleen Jiddisch, de aan Duits verwante Joodse taal. De Sefardim spraken dat niet, maar meestal wel andere talen.

 

Doordat Joden geen toegang kregen tot de meeste beroepen (zoals overal in Europa), moesten ze ook in Nederland genoegen nemen met ofwel zeer eenvoudige beroepen zoals lorrenhandelaar, venter of kleine straathandelaar, maar ook slager, winkelier of de vrije beroepen. Een minderheid bracht het tot arts, advocaat, of bankier.

 

Gelijke rechten

Tijdens de regering van Napoleons broer, koning Lodewijk Napoleon, kregen de Joden formeel gelijke rechten. Dat droeg bij tot een assimilatie en integratie en sommige Joden richten fabrieken op, zoals Van den Bergh van de margarine of Zwanenberg van de vleeswaren. Het aantal plaatsen met eigen Joodse gemeentes met eigen synagogen en verenigingen groeide snel. Voor een dienst in een synagoge zijn minstens 10 volwassen Joodse mannen vereist.

 

Echte Jodenvervolging of discriminatie kende Nederland niet meer vanaf ongeveer 1815. De situatie van de Joden verbeterde eveneens tijdens de economische opleving vlak voor en na de Eerste Wereldoorlog, waar Nederland niet aan deelnam. Wel daalde het aantal gemeenten in de provincie, doordat veel Joodse gezinnen naar de grotere steden trokken. De opkomst van het socialisme was eveneens een verdere factor in de assimilatie van Joden in Nederland.

 

1933

Nadat Hitler aan de macht kwam in 1933, besloten de eerste Duitse Joden tot reguliere immigratie in Nederland, zoals de familie Frank. Later in de jaren '30 trokken Duitse Joden ook naar familie of kenissen in Nederland. Eind jaren '30 kwamen ook de Joodse Kindertransporten op gang, waarbij o.m. mevrouw Wijsmuller-Meijer ongeveer 10.000 Duitse en Joodse kinderen naar Nederland haalde, voor een groot deel om hen door te zenden naar Engeland.

 

Westerbork

In 1939 werd het kamp Westerbork ingericht voor de opvang van gevluchte Duitse Joden. Het geld kwam van welgestelde Nederlandse Joden.

 

 

Zie ook Jodenvervolging Tijdlijn