Skip to main content

...............................................................................................................

.......................................................
NIEUWS WO2
ACHTERGRONDEN
BEZETTING NL
Februaristaking 2012
Hoge Raad in WO2
Indische Holocaust
Wally van Hall
Zaak-Guljé
Canon NL geschiedenis - W
CURIOSA VAN DE OORLOG
DOSSIER KLAAS FABER
DOSSIER MARKTPLAATS
FOTO'S
JODENVERVOLGING
LANDOORLOG
LUCHTOORLOG
OORLOGSDAGBOEK
OVERZICHT WO2
VANDAAG GEBEURD
ZEEOORLOG
Memobord gastenboek
Indie-45-50
marktplaats-fotos
Leestafel
marai
INDEPERS
 N I E U W S  -  W O 2  . T K           




D E

B E Z E T T I N G


V A N

N E D E R L A N D


Nieuw chronologisch overzicht bezetting in Nederland

AMSTERDAM, 20-07-2012 - Vandaag publiceren we een nieuw chronologisch overzicht van de bezetting van Nederland en Nederlands-Indië. Dit overzicht is bedoeld om snel een algemeen overzicht van de oorlog in Nederland te krijgen.

Dit overzicht is bijgewerkt met de meest actuele gegevens van dit jaar. Het is voornamelijk gebaseerd op Dr L. de Jongs 'Koninkrijk', en onze eigen rubriek 'Vandaag gebeurd'.

Verder hebben we materiaal ontleend aan 'Bericht van de Tweede Wereldoorlog' van Amsterdam Boek, met als redactieleden drs A.H. Paape, hoofdredacteur, prof dr P.W, Klein, prof dr A.F. Manning, prof dr J. Presser, drs R.L. Schuursma en drs P.R.A. van Iddekinge. Aan dit werk leverden verder nog tientallen wetenschappers  belangrijke bijdragen.

Zoals ook in de verwante rubriek 'Vandaag gebeurd' op deze site, krijgen de marine en de koopvaardij hier ook de aandacht die meestal ontbrak in het werk van dr L. de Jong.

Deze chronologie zal maandelijks aangevuld en verbeterd worden. Opmerkingen zijn welkom op redactie@niews-wo2.tk.

De indeling is als volgt:
  • De overval op Nederland 
  • De bezetting begint voorzichtig
  • Terreur en verzet
  • Japanse aanval, Jodenvervolging en dwangarbeid
  • Hevig verzet en grote onderduik
  • Bevrijding begint, hongersnood in het westen.
 
  


 De overval op Nederland 
1 september 1939 
Nederland in staat van oorlog en algemene mobilisatie; officiële start WO2

10 mei 1940           

Duitse overval van Nederland: 250.000 (?) man, 1100 vliegtuigen, 150 (?) tanks e.d., 6 pantsertreinen
                    
Slag om Den Haag: Duitsers doen eerste grote luchtlandingsaanval in geschiedenis met 5.000 man, verliezen de slag plus 525 vliegtuigen

12 mei 1940  
       

Slag om de Grebbeberg start, Duitsers winnen terrein en leger capituleert op 14 mei 1940

13 mei 1940 
         

Koningin Wilhelmina vlucht naar Engeland, met dochter Juliana en overige familie
           
14 mei 1940       
Duits bombardement van Rotterdam, 800 doden; overgave van Nederland behalve Zeeland door generaal Winkelman, leger van 250.000 man geheel krijgsgevangen naar Duitsland

15 mei 1940
Nederlandse luchtmacht vernietigd - 120 toestellen

 Eerste periode: De bezetting begint voorzichtig, Duitsers blijven beleefd maar gaan druk aan de slag 
16 mei 1940       
Start Duitse bezetting met als doelen nazificering, overname en plundering van Nederland

Begin van massale collaboratie van Nederlandse overheid en bedrijfsleven

     
Bernard IJzerdraat richt eerste verzetsgroep op, De Geuzen (zie ook 13 maart 1941)

Luftwaffe start aanleg 30 militaire vliegvelden in Nederland ('Luftgau Holland')

17 mei 1940       

Duits bombardement van Middelburg - centrum geheel verwoest; 20 doden

19 mei 1940      
  

Zeeland geeft zich ook over

29 mei 1940        

Nazi dr Arthur Seyss-Inquart begint als Htlers non-militaire 'Reichskommissar' voor Nederland; na de oorlog geëxecuteerd

30 mei 1940   
   

Hitler besluit alle 250.000 Nederlandse krijgsgevangenen vrij te laten

6 juni 1940    
   

Koffie en thee op rantsoen als eerste voedingsmiddelen; 17 juni brood en bloem, 15 juli rijst, vermicelli, boter, margarine, spijsolie; 16 september vlees; 20 oktober kaas; december gas en elektriciteit etc.

6 november 1940   

Professor Cleveringa protesteert tijdens college aan universiteit van Leiden tegen het ontslag van Joden

10 januari 1941   

Registratieplicht voor Nederlandse Joden bij burgerlijke stand

 Tweede periode: Terreur en verzet
22-23 februari 1941   
Eerste razzia op Joden in Amsterdam, 400 mannen naar Mauthausen gestuurd


25 februari 1941  
 

Februaristaking tegen de Jodenvervolging: Amsterdam, Zaandam; Haarlem e.o.; IJmuiden/Velsen; Weesp; Hilversum, Utrecht

28 februari 1941
  

Werklozen verplicht in Duitsland te werken

3 maart 1941 
      

Eerste doodvonnis voltrokken tegen verzetsman in Nederland: Ernst Cahn, Joods-Duitse emigrant uit Amsterdam

13 maart 1941   
   

Executie van De Achttien Dooden, namelijk 3 Februaristakers en 15 leden van verzetsgroep De Geuzen (zie 16 mei 1940) op Waalsdorpervlakte

27 april 1941        

Ondergang Nederlands troepenschip SS Slamat bij Griekenland, met 963 doden met Nieuw-Zeelandse,  Australische en  Nederlandse soldaten

30 april 1941   
   

Anton van der Waals start als verrader voor de Duitsers (V-Mann, Vertrauensmann), onder leiding van Joseph Schreieder, hoofd contaspionage van de SD; Van der Waals verried zeker 83 spionnen, onder meer via 'Englandspiel', van wie er zeker 34 geëxecuteerd werden; Van der Waals na de oorlog geëxecuteerd

18 augustus 1941   

Concentratiekamp Amersfoort door SS in gebruik genomen

7 november 1941  
  

Agenten Huub lauwers en Thijs Taconis gedropt in Nederland; op 6 maart 1942 gearresteerd - daarmee start zg. 'Engelandspiel' (Duits: Nordpolspiel')

december 1941  
 

VS stuurt bezet  Nederlandse Antillen en Surinamemet 2.000 soldaten voor bescherming van grootste raffinaderij terw ereld op Curaçao en bauxietproductie in Suriname

  Derde periode: Japanse aanval, Jodenvervolging en dwangarbeid  
11 januari 1942
Eerste Japanse landingen
in Nederlands-Indië; bij oliecentrum Tarakan op Bornoe en bij Menado op Celebes


15 februari 1942    

U-Boote zinken 6 Nederlandse tankers op één dag bij Ned. Antillen

27-28 februari 1942  
 

Slag in de Javazee tussen geallieerd en Japans eskader; door Japans luchtoverwicht met vliegdekschip verloren; 2300 geallieerde doden onder wie schout-bij-nacht Karel Doorman; vrijwel gehele Nederlandse oppervlaktevloot van marine vernietigd

28 feb-7maart 1942 
  

Rampweek koopvaardij: in Nederlands-Indië 40 koopvaardijschepen verloren

6 maart 1942      
 

Start 'Engelandspiel' waarbij SD-ers Giskes en Schreieder met hulp van verrader Anton van der Waals (zie 30 april 1941); zeker 46 dodelijke slachtoffers

8 maart 1942

Nederlands-Indië geeft zich over aan Japanners; miltaire bezetting met terreur in intebnering van alle Europeanen begint

23 maart 1942       

Hitler beveelt bouw Atlantikwall - ook langs Nederlands kust

april 1942       

Start verplichte  'Arbeitseinsatz', dwangarbeid in Duitsland, op aandrang van Generalbevollmächtigter für den Arbeitseinsatz Fritz Sauckel -  in totaal ruim 500.000 Nederlanders, van wie 50.000 sterven

2 mei 1942      
 

Joden moeten Jodenster dragen

22 juni 1942       
 

Opening strafkamp Erika te Ommen

juli 1942       

Oprichting Landelijke Centrale voor Hulp aan Onderduikers (LO) door mevr. Kuipers-Rietberg en ds Slomp (Frits de Zwerver); uiteindelijk 350.000 onderduikers en 600.000 verzorgers

1 juli 1942       

Joods vluchtelingenkamp Westerbork door SS overgenomen

4 juli 1942        

Eerste Amerikaanse bombardement op Europa, nl. op Noord-Holland; luchtoorlog boven Nederland begint nu in alle ernst; 6.000 vliegtuigen storten op Nederland neer, 20.000 dode bemanningsleden

15 juli 1942       

Eerste transport van Nederlandse Joden naar vernietigingskamp, vanuit Westerbork naar Auschwitz; in totaal sterven 102.000  Nederlandse Joden in kampen

19 juli 1942       
 

Himmler beveelt oprichting van SS-Freiwilligen-Panzergrenadier-Division „Nederland" daarbij NSB uitschakelend; er melden zich in totaal 25.000 Nederlanders bij de SS aan

26 juli 1942        

Prof pater Titus Brandsma OCarm, ex-rector van univeristeit van Nijmegen,  vermoord in concentratiekamp Dachau

16 september 1942   

Start aanleg Dodenspoorlijn in Burma door Japanners; hier stierven 100.000 dwangarbeiders en krijgsgevangenen, onder wie zeker 3.000 Nederlanders

November 1942   

Start afbraak 3.000 woningen in Scheveningen voor Atlatikwall door ongeveer 5.000 Nederlanders; in andere kustplaatsen ook afbraak

13 januari 1943 
  

Kamp Vught in gebruik genomen door SS

Eind januari 1943   

Eerste nummer van verzetsblad Trouw verschijnt in Meppel

 Vierde periode: Hevig verzet en grote onderduik 
5 februari 1943    
Moordaanslag op generaal b.d. Hendrik Seyffardt, leider van Nederlands Legioen, door CS-6-leden Jan Verleun en Gerrit Kastein

27 maart 1943       

Aanslag op Amsterdamse bevolkingsregister door Gerrit van der Veen e.a.

Voorjaar 1943           

Begin Indische Holocaust: massale hongersnood in Nederlands-Indië door Japans wanbeheer en plundering, 3 miljoe doden onder Indonesiërs

April 1943       
Algemene April-meistakingen tegen hernieuwde krijgsgevangenschap van Nederlandse militairen; start intensief verzet  en grote onderduik; 200 doden

Mei 1943       

Johannes Post uit Nieuwlande (Drenthe) start zijn gewapend verzet

13 mei 1943       

Nederlanders moeten hun radiotoestellen inleveren

4 juni 1943     
  

Eerste overval van knokploeg in Nederland, in Langweer (Fr.iesland, voor rantsoenbonnen

26 september 1943
   

Start sluipmoordaktie Silbertanne door Kommando Feldmeyer, in Meppel; 54 doden tot september 1944

September 1943 
  

Start aanleg Pakanbaru-spoorweg ('dodenspoorweg') op Sumatra door Indonesische dwangerbeiders en Nederlandse  krijgsgevangenen; 26.000 doden; gereed augustus 1945

22 februari 1944   

Amerikaans vergissingsbombardement op Nijmegen, 800 doden

4 augustus 1944   

Arrestatie van Anne Frank en haar familie in Achterhuis, A'dam

5 september 1944
   

Dolle Dinsdag - Nederlanders denken dat bevrijding begint; NSB-ers en Duitsers vluchten, maar komen terug
 Laatste periode: Bevrijding begint; hongersnood in Westen 
17 september 1944   
Operation Market Garden, die mislukt, en start bevrijding zuid-Nederland
; nationale spoorwegstaking begint

18 september 1944    

Ondergang Japanse vrachtschip Junyo (Yunyo) Maru, bij de westkust van Sumatra, 5620 doden, onder hen 1377 Nederlandse

September 1944
   

Duitsers starten grootschalige vernieling havens en bruggen en andere grote installaties; totale roof en plundering; geen eten, fietsen, paarden, vrachtwagens of locomotieven meer in N-Nederland in mei 1945

1 oktober 1944   

Razzia van Putten als represaille op verzetsaanslag: 7 mensen doodgeschoten, 660 mannen naar concentratiekampen

23 oktober 1944   

Moordaanslag op SD-er Herbert Oehlslägel; 29 mensen doodgeschoten als represaille

10-11 november 1944 
  

Grote razzia op dwangarbeiders in Rotterdam: 50.000 mannen gevangen en afgevoerd

november 1944   

Start Hongerwinter in West-Nederland; uiteindelijk 20.000 doden

8 december 1944
   

'De Overval': verzet bevrijdt 50 verzetsmensen uit gevangenis in Leeuwarden

12 februari 1945  
 

Verzetsleider en verzetsfinancier Walraven van Hall geëxecuteerd in Haarlem

6-7 maart 1945   

Aanslag bij Woeste Hoeve op SS-generaal Rauter; 263 Nederlanders doodgeschoten als represaille

7 april 1945
       

Haarlemse verzetsvrouw Hannie Schaft gefusilleerd door Duitsers in Bloemendaal

5 mei 1945       

Officiële bevrijding van Nederland: door vooral Canadezen, ook Amerikanen, Britten, Polen, Fransen, Nederlanders
240.000 Nederlanders dood; land zeer zwaar beschadigd en deels onder water; geen productiemiddelen meer, geen voorraden; Nederlands-Indië als wingewest weggevallen; chaotische organisatie; grote woningnood; groot geestelijk lijden; internering en berechting van 130.000 collaborateurs begint


9 mei 1945   
   

Officiële overgave van Duitsland

15 augsutus 1945  
  

Officiële bevrijding van Nederlands-Indië

2 september 1945   

Officiële overgave van Japan, einde WO2



 Aanvullingen 



De Canon van Nederland en de Tweede Wereldoorlog


Arthur Graaff, 24-11-2012


Een  Canon is veel en veel beter dan geen canon. Bovendien is het goed om te zien hoe op een bepaald moment in de tijd naar de Nederlandse geschiedenis gekeken werd. Want een canon van de geschiedenis staat niet gelijk aan de Tien Geboden van die geschiedenis. Inzichten veranderen, maar er is een hoop energie en doorzettingsvermogen voor nodig om een canon tot stand te brengen, die ook nog eens in grote lijnen acceptabel is. En die bovendien vooral voor het basisonderwijs houvast biedt: wat dienen die kinderen te weten? Nou, dat dus.

En natuurlijk is er kritiek. Al bij de opzet was er veel discussie, bij de verschijning natuurlijk ook nog. En nu, na enkele jaren, nu het stof neergedaald is, lijkt het me hoog tijd voor wat nieuwe kritische opmerkingen. Mijn inzicht in de oorlog is
, geloof ik,sterk gegroeid doordat ik nu bijna vier jaar hoofdredacteur van een site over de oorlog, ben. Vandaar.
Alinea 1
In 1933 kwam in Duitsland Adolf Hitler aan de macht. Hij was de leider van de NSDAP, die jodenhaat propageerde. De partij profiteerde van de rancune van veel Duitsers over de vernederende manier waarop Duitsland behandeld was na de Eerste Wereldoorlog. Hitler wilde van Duitsland het machtigste land van Europa maken. Eerst richtte hij zijn aanvallen op Oostenrijk, Tsjecho-Slowakije en Polen, vervolgens wilde hij Duitslands grote tegenstander in West-Europa uitschakelen: Frankrijk. In de aanval op Frankrijk zouden ook Nederland en België worden bezet.

De alinea hierboven lijkt mij voor het basisonderwijs goed te gebruiken. Ik mis hier alleen de vermelding van de chaos en de economische crisis waarin Duitsland zich bevond na WO1. Hitler presenteerde zich als de sterke man die alles, maar dan ok alles zou oplossen - en hij gebruikte alle middelen om het volk daarvan te overtuigen.
Alinea 2
Op vrijdagochtend 10 mei 1940 werden veel Nederlanders wakker van het gebrom van vliegtuigen, ontploffende bommen en het geratel van tanks. Duitse soldaten waren de grens over getrokken. De oorlog was begonnen. Het Nederlandse leger was veel te zwak om de Duitse aanval te kunnen afslaan. Nadat de Duitsers het centrum van Rotterdam hadden gebombardeerd, en dreigden andere steden dezelfde behandeling te geven, besloot de Nederlandse legerleiding te capituleren. De regering en de koningin waren toen al uitgeweken naar Engeland.

Dit is op zich een prima stukje informatieve tekst: pakkend, helder, beeldend. Raar genoeg lees je vrijwel nergens hoeveel Duitse vliegtuigen, soldaten of tanks. Maar belangrijker is het volgende: natuurlijk was het Nederlandse leger per definitie te zwak - hoe sterk het ook zou zijn, ook als we alle mannelijke Nederlandse wezens van 8 tot 80 hadden getraind en bewapend, om het Duitse leger te weerstaan - Duitsland was destijds tien maal groter dan Nederland, en zijn leger ongeveer ook, en het vlakke Nederland vrijwel onverdedigbaar. Verder is die zwakte nogal betrekkelijk: de Duitsers verloren de eerste grote luchtaanval in de geschiedenis van de mensheid, namelijk de Slag om Den Haag: ze veroverden de drie vliegvelden bij Den Haag, maar die waren 's avonds heroverd door de Nederlanders, die ook nog 1600 Duisters krijgsgevangen maakten.

Maar het bombarderen komt in deze tekst een beetje uit de lucht vallen: waarom deden de Duitsers dat eigenlijk? dat hadden ze met hun overmacht toch helemaal niet nodig? Rotterdam was de grootste haven van het Europese continent, en ook voor de Duitsers van groot economisch belang. Dat deden ze, omdat de Nederlandse weerstand te taai bleek en ze hadden verwacht dat Nederland zich na één dag zou overgeven. Bovendien hadden ze toen al ongeveer 500 vliegtuigen verloren - een wereldrecord, dat nooit meer ergens anders gebroken zou worden.
Alinea 3
Aanvankelijk leek de bezetting mee te vallen, maar al snel werd duidelijk wat onvrijheid betekende. Nederlandse mannen werden gedwongen in Duitse fabrieken te werken. Ook werden mensen zonder vorm van proces opgesloten in gevangenissen en concentratiekampen. Vooral joden werden vervolgd. De Duitse bezetter transporteerde meer dan 100.000 joodse mannen, vrouwen en kinderen in goederentreinen vanuit Nederland naar concentratiekampen, waar de meesten werden vermoord.

Hier zijn nu belangrijke verschillen aan te wijzen.

1. De Duitsers begonnen met hun grootschalige plundering, doordat zij met nepgeld alles wat los en vast zat kochten. Behalve levensmiddelen en kleding, en vooral schoenen, ook benzine, schepen, staal, vrachtauto's, kolen. Verder namen ze duizenden auto's, fietsen en paarden in beslag. Hun inval nekte verder de zeer winstgevende export van zuivel, terwijl het Duitse beleid er bovendien op gericht was om veeteelt om te zetten in akkerbouw.

2. De Duitsers begonnen met de aanleg van 30 grote militaire vliegvelden, omdat Nederland hun grootste luchtmachtbasis moest worden in verband met Nederlands ligging aan de westzijde van Duitsland en het Europese continent en de geplande aanval op Engeland.

3. De Nederlandse Luchtoorlog begon: in 5 jaar streden vrijwel dagelijks de Duitsers boven Nederland tegen de geallieerden; daarbij stortten 6.000 toestellen neer (dus omgerekend per oorlogsweek ruim 11), waarbij 20.000 militairen hun levens verloren - geallieerde en Duitse.

4. Nederlanders begonnen met staking tegen de bezetters, met name tegen de Jodenvervolging. Op 25 november 1940 brak de Deltse studentenstaking uit tege het ontslag van Joodse ambtenaren en hoogleraren, de dag erna die in Leiden. Op 25 februari 1941 was er de Februaristaking in Haarlem en omgeving, Zaandam en omgeving, Amsterdam en het Gooi en Utrecht. Daarna volgden de Artsenstaking tegen de inlijving van de artsen in het Duitse controlesysteem, de April-meistakingen tegen de hernieuwde krijgsgevangenschap van Nederlandse militairen en de Spoorwegstaking van 17 september 1944.

5. Anne Frank is de bekendste Joodse vervolgde uit de oorlog ter wereld.  Aan haar is een apart venster gewijd, maar ik vind dat haar naam toch ook in deze tekst over de oorlog, waarmee zij zo verbonden is, moet voorkomen. Maar naast haar naam ook die van de twee tantes:
- 'tante Riek' , Heleen Kuipers-Rietberg, die de aanzet gaf tot de onderduikorganisatie, en
- 'tante Truus' Wijsmuller-Meijer
, die zo'n 10.000 Joodse kinderen hielp redden.
En naast hen de namen van gewapende verzetsmensen
-
Gerrit van der Veen, die o.m. een centrale voor valse persoonsbewijzen opzette en het Amsterdamse bevolkingsregister oevrviel, en
-Johannes Post
, die in zijn dorp Nieuwlande een quotasysteem voor onderduikers opzette en talloze overvallen pleegde op distributiekantoren en gevangenissen.,
-
en
Wally van Hall, de de 'bankier van het verzet',de man die ervoor zorgde dat vrijwel iedereen dat dat nodig had, een illegale uitkering kreeg. Het is zelfs een vraag of Anne op basis van haar dagboek een plaats op hetzelfde podium als deze mensen verdient, hoeveel leed haar ook is aangedaan.
Alinea 4
De Duitsers werden bijgestaan door leden van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) die een vergelijkbare ideologie hadden, en door meelopers en profiteurs. Aan de andere kant stond het verzet, dat vooral tegen het einde van de oorlog veel aanhang kreeg. Het grootste deel van de bevolking was anti-Duits maar passief.

Ook hier enorme verschillen, en in dit geval veel en veel te kort door de bocht. De schrijvers leden duidelijk aan een te 'grijs' perspectief, dat het wil doen voorkomen alsof de meeste Nederlanders niet anders deden dan zich zuchtend schikken.

1. In Nederland ontwikkelde zich een enorme onderduikbeweging, die uiteindelijk 350.000 mensen zou onderbrengen, met de hulp van minstens 500.000 gastheren en -vrouwen, hun kinderen en andere familieleden, helpers en medeplichtigen. Dit verschijnsel was zowel in absolute als in relatieve getallen volstrekt uniek in Europa en cijfers van het NIOD. Dat betekent dat zo'n 10 procent van de toenmalige bevolking zich verzette tegen de bezetters, een getal dat vrijwel nergens (behalve misschien in Griekenland) werd gehaald.

2. Uit Nederland kwam een relatief groot contingent dwangarbeiders: 500.000. Van hen stierven bovendien 10 procent. Het is duidelijk dat zij tegenstanders van de Duitsers waren.
Gevoegd bij het getal van 850.000 mensen van punt 1 hier direct boven, betekent het dat er in Nederland nawijsbaar ruim 1,3 miljoen volwassen tegenstanders van de Duitsers onder de Nederlandse bevolking waren. De bevolking telde toen ruwweg 4 miljoen volwassenen en 65-minners. De aanhangers van de 'grijze' theorie vergissen zich erin dat 90 procent van de (volwassen) bevolking zich zuchtend zou schikken in de Duitse bezetting. Het aantal zuchters was dus hoogstwaarschijnlijk niet hoger dan 2,7 miljoen mensen.


3. In geen enkel bezet land zijn relatief zoveel Joden gered als in Nederland, zo blijkt uit cijfers van de officiële Israëlische instelling Yad Vashem. In Nederland is namelijk 1 op de 1800 inwoners door Yad Vashem onderscheiden; in alle andere landen ligt dit getal veel en veel lager. Bij nummer twee op de lijst, Litouwen 1 op de 3600; bij nummer 3, Polen 1 op de 4300; voor België 1 op de 5400.
Alinea 5
In het najaar van 1944 werd het zuiden van het land bevrijd door geallieerde militairen. Het gebied boven de grote rivieren (met name de steden in de westelijke provincies) kreeg eerst nog te maken met de hongerwinter. Door extreem voedselgebrek verzwakte de bevolking en kwamen enkele tienduizenden mensen om. In mei 1945 tekende de Duitse commandant de overgave en was heel Nederland bevrijd. Op dat moment was Nederlands-Indië nog in handen van de Japanse bezettingsmacht. Japan capituleerde op 15 augustus 1945.

Ook  hier: waar blijft Market Garden? En The Big Picture?

1. in Nederland werd na de zomer van 1944 eerst Brabant, Limburg en Gelderland en daarna in Zeeland een groot strijdtoneel. De geallieerden trachtten tevergeefs, door op te rukken door Nederland de Westwall oftewel Siegfriedlinie noordelijk via Arnhem te omzeilen en organiseerden daarbij de grootste luchtlanding uit de oorlog: 20.000 man, in de Operation Market Garden. Deze liep na enkele dagen vast bij Arnhem. In Zeeland werd daarna zeer hevig maar met succes gestreden om de Scheldeoevers en zo de vrije toegang tot de cruciale haven van Antwerpen, die al door de geallieerden was ingenomen. De Duitsers lanceerden half 1944 vanuit bezet Nederland onbemande bomvliegtuigen, daarna de eerste operationele raketten ter wereld, de V2's.

2. De Slag in de Javazee ontbreekt geheel. Bij die slag verloor Nederland niet alleen zijn marine, maar bovendien Oost-Indië en ongeveer 2.000 marinemannen.

3. Opsommend: de Tweede Wereldoorlog betekende voor Nederland en de Nederlanders de grootste ramp in hun gehele geschiedenis. Niet alleen vanwege het verlies van vrijheid gedurende vijf jaar, maar ook door het relatief grote aantal Nederlandse slachtoffers van 200.000; de enorme vernielingen die de Duitsers hadden aangericht (hele woonwijken, polders, havens, bruggen, spoorwegen, fabrieken) en de morele verloedering waarin de Nederlanders terechtgekomen waren. Vrijwel elke Nederlander boven de 12  was onder  het Duitse optreden tot enige vorm van bedrog van de autoriteiten, oplichting of diefstal of ernstig geweld vervallen. Nederland eindigde verder de oorlog met het verlies van zijn enorm winstgevende kolonie Oost-Indië.

Nederland is het land van de twee grote, en bovendien mislukte luchtlandingen. Ook die observatie - die toch een opmerkelijk licht werpt op de geschiedenis van ons land in de oorlog - ontbreekt in dit overzicht van de canon. De oorlog bestond uit veel meer dan alleen 'de Bezetting', de titel die dr L. de Jong koos voor de eerste tv-serie over de oorlog.