Skip to main content

...............................................................................................................

.......................................................
NIEUWS WO2
ACHTERGRONDEN
BEZETTING NL
CURIOSA VAN DE OORLOG
DOSSIER KLAAS FABER
DOSSIER MARKTPLAATS
FOTO'S
Amerika in kleur 41-43
Duitse fotoalbums
Herbegrafenis Grebbeberg
Parijs in kleur
Amerika in kleur 41-43 2
Montgomery 44-45
JODENVERVOLGING
LANDOORLOG
LUCHTOORLOG
OORLOGSDAGBOEK
OVERZICHT WO2
VANDAAG GEBEURD
ZEEOORLOG
Memobord gastenboek
Indie-45-50
marktplaats-fotos
Leestafel
marai
INDEPERS
iN I E U W S  -   W O 2  . T K  






De  binnenkant van

A m e r i k a

in  de  oorlo

in  kleur






De Amerikaanse vlag met 48 sterren voor de staten
uit de tijd van de oorlog.




Het dagelijks leven
wandelt verder







Foto boven: aardappelfarms in Idaho in 1940. Deze staat is bekend om zijn aardappelen, en de bijnaam van de staat is dan ook 'Potato State'. Eén derde van de aardappelen uit de VS schijnt hier vandaan te komen. In 1940 had de staat 500.000 inwoners - 2,5 per vierkante kilometer, anno nu 1,5 miljoen en dus 7,5 per km2.

Maar in 1940 was er in Idaho geen enkel spoor van oorlog. Dat zou overigens vijf jaar lang zo blijven. Je kon daar leven alsof de oorlog niet bestond.

Hoe ver is de einder hier? Misschien 20, misschien 50 kilometer? Tot aan die einder is er niets verontrustends te zien.

Zelfs geen auto, geen vliegtuig, nog geen vogel. De lucht is ook rustig - in Idaho is alles misschien altijd rustig. Aardappelen houden erg van rust. Soldaten houden van aardappelen. Amerikaanse soldaten met genoeg aardappelen kunnen oorlogen winnen. Zonder aardappelen niet.




Foto boven: een boerenveiling in Derby, Connecticut, september 1940.

In september 1940 was Nederland toen bijna een half jaar bezet. De Duitsers waren nog druk bezig met de Battle of Britain, die ruim een maand zou duren. In heel bezet Europa was onrust, angst en onderdrukking. Niet in Connecticut - het lijkt wel of de mensen op de foto door geen enkel bericht over wat voor oorlog dan ook van hun stuk te brengen zijn.




Foto boven: een tweedehands loodgietersbedrijf in Brockton, Massachusets, oktober 1940.

Dit pand is zijn geschiedenis waarschijnlijk niet begonnen als 'winkel van Sinkel', maar eerder als herenhuis. Reclame op de muren zal wel niet dateren van de datum van de bouw, toen er misschien een dokter woonde. The times they are a changin'.

Can do. Kennelijk een vroege winter maar geen enkele reden om de spullen buiten op te ruimen. Relax! Dit bedrijf is wellicht exemplarisch voor de Amerikaanse manier van zakendoen: doe alles wat geld oplevert en waar je de klant een plezier mee doet - en geen gezeur over branchevervaging, of inflexibele opvattingen over verschillen tussen handel of dienstverlening. Aanpakken. Doe wat de klant wil: "We cut - thread pipes - while your waiting". Taalfouten zijn evenmin belangrijk, als de boodschap maar overkomt.

'We buy and sell or exchange anything"- "New and used furniture".




 

Foto boven: Faro en Doris Caudill, New Mexico 1940, pas aangekomen boeren in New Mexico, kennelijk op de vlucht voor de stofstormen uit het midden van de VS, uit de Dust bowl. Dortis is op deze foto 25 jaar oud... De schrijver en Nobelprijswinnaar John Steinbeck zou meteen op hen afstappen - dit was het soort mensen waar hij over schreef. Ze woonden in een half uitgegraven huis van boomstammen. Ze hadden geen stroem,dn water of elekrticiteit, en nauwelijks inkomen. Ze waren de nigen in hun buurt die een radio hadden, en ook nog op batterijen. Volgens de gegevens zijn ze later gescheiden. Foto Russell Lee, Pie Town, New Mexico, oktober 1940.

Oktober 1940. Armoede? Zij draagt geen trouwring, en haar vingers hebben ook geen witte streep waar er een gezeten zou hebben. Dus waarschijnlijk wel. Liefde?






Foto boven: Frankrijk? Bethel, Vermont, juni 1943.

Op dat moment in 1943 werden de laatste Joden uit Nederland weggehaald en naar Auschwitz en Sobibor versleept. Zo te zien een mooie zomer in Amerika, met vast een goede oogst. Rust en ruimte heersen onaangetast.








Foto boven: een jongetje maakt een vliegtuigje van stukjes hout in Robstown, Texas, met waarschijnlijk zijn zusje naast zich. 1942.

Er zijn geen ouders in de buurt, de kinderen voelen zich kennelijk vrij om hun eigen spelletjes te doen. Waarschijnlijk leven deze twee nog, met een beetje geluk. Hier lijke ze 8 of 9, dus in 2012 zijn ze dan ergens achter in de 70.








Het werk gaat door, maar . . .




Foto boven: vrouwen die werken als locomotiefschoonmaaksters bij de Northwestern Railroad Company in Clinton, Iowa, vlak bij Chicago, in het industriële noordoosten. April 1943. Foto Jack Delano.


Het werk gaat door - maar dan anders. Vrouwen op een locomotievenwerkplaats. Er zit één man aan tafel.

De ovens in Auschwitz en Sobibor draaiden op dat moment op volle toeren. Hoewel dat al wel bekendgemaakt was in de pers, zal het wel niet de dagelijkse zorg van deze vrouwen geweest zijn - misschien maar goed ook. Waarschijnlijk streden enkele van hun zonen op dat moment in Italië of in de Pacific - op die laatste plek was het riskanter, vooral voor de mariniers en infanterie, die de eilanden waar Japanners zaten ook daadwerkelijk moesten veroveren. japanners gaven nooit op en gaven zich nooit over.

Het is net even over 12 uur op de klok, ze zullen waarschijnlijk om 12 uur zijn gaan eten. Ze hebben allemaal een 'lunch pal' bij zich, het kleine koffertje met een pakje brood, een appel en een fles. Hun brood is verpakt in papier, vetvrij papier - plastic was er nog niet echt. Het zijn gek genoeg allemaal vrouwen van zo te zien 40-plus. De meest rechtse vrouw draagt een lasbril - zij is misschien lasser. Het werk bij de spoorwegen is smerig - maar kennelijk voelen de vrouwen zich er niet te beroerd voor. Tough gals.

Het is een perfecte 'fly on the wall'-foto: geen enkele personage op de foto schenkt kennelijk enige aandacht aan de fotograaf. en dat vergt enige oefening van de zijde van de maker.

Hieronder de dames in actie bij een locomotief. Het zijn misses Viola Hart en misses Marcella Sievers (boven zitten ze schuin tegenover elkaar aan tafel). Omdat ze gefotografeerd worden, moeten ze glimlachen.
Nog is de oorlog niet te zien - of het moet zijn dat er überhaupt vrouwen aan locomotieven werken.

Deze locomotieven lijken groter dan de Europese, en dat waren ze ook. In de VS konden treinen 20% breder, hoger, zwaarder en vooral sterker zijn
. Een ongeveer een halve kilometer langer. Sommige historici menen dat deze treinen de oorlog hebben gewonnen: ze vervoerden grodnstoffen aar de hooogopvens, tanks, eten en olie naar de havens en troepen het hele land door.





Foto boven: de dames gaan de locomotief  schoonmaken. Klik op de foto voor een vegroting. Het offociële bijschrift luidt: "
Marcella Hart and Viola Sievers, wipers for the Chicago & North Western Railroad, cleaning one of the giant H-class locomotives. 4x5 Kodachrome transparency by Jack Delano, April 1943.". Zie verder naar onderen voor meer info over de locomotief, de zwaarste enkelvoudige machine uit de Amerikaanse railgeschiedenis.







Foto boven: een vrachtwagenchaufeur bij de Douglas Dam in Tennessee, een werkgelegenheidsproject van de Tenessee Valley Authority, een van de grootste overheidsorganisaties voor werkgelegenheid onder de regering-Roosevelt. Het is juli 1942.


De strijd om Leningrad is al een jaar aan de gang, Stalingrad begint in augustus 1942. In Nederland draait de Jodenvervolging op volle toeren.

De foto is geposeerd. Het is bijna avond, en de fotograaf heeft een lamp linksonder gezet voor dramatisch effekt. De auto rijdt niet, en dat is te zien aan de rechterhand van de man, waar geen spanning op staat. Normaal zou het rijden met een dergelijke vrachtauto - die toen uitsluitend zonder stuurbekrachtiging rondreden - vrij veel kracht vergen en moest een chauffeur zijn stuur doorlopend stevig vasthouden.

Opvallend is ook dat blak achter het hoofd van de man de punt van een stalen balk uitsteekt - een hobbel in de weg, en zijn hoofd kan daar tegenaan slaan. Niemand had toen nog gehoord van veiligheidsriemen, en de scherpe hoeken even afslijpen leek toen ook niet nodig.

In tegenstelling tot Europeanen, zowel die in bezet Europa, vrij Europa als vechtend Europa, is deze man goed doorvoed. Hoewel in de VS ook vlees op de bon ging, en nog enkele andere dingen zoals benzine, was er over het algemeen genoeg eten voor iedereen. En werk.




Foto boven: de Douglas Dam in de Tennessee Valley, uitgevoerd door de gelijknamige Authority - de afkorting staat op de kranen: TVA. Dit is waar de chauffeur met het strooien hoedje werkte.

De hijskranen hebben cabines die zo groter zijn dan de doorsnee huiskamer in Nederland. De schaal van het werk is zodanig, dat op de foto geen mensen meer te herkennen zijn. In Europa lukte het de Britten enkele dammen in de rivier de Ruhr te vernietigen - deze plek in de VS ligt ongeveer 8.000 km van het dichtstbijzijnde Duitse vliegveld. Er is dan ook geen spoor van bijvoorbeeld luchtverdediging te vinden. In Amerika was je veilig.

De Ruhrdammen lagen ongeveer 800 km  van de geallieerde vliegvelden in Zuid-Engeland - geen enkel probleem voor de enorme eskaders Lancasters en B-17 die toen ingezet werden. Maar Amerika was en bleef volkomen onkwetsbaar en werkte door aan zijn eigen projecten. De oorlog is voor veel Amerikanen veraf, al begint rond deze tijd de strijd in Italië levens te kosten, ook van Amerikaanse jongens.







Foto boven: een stijfselfabriek in Caribou, Aroostook County, in de staat Maine aan de Atlantische Oceaan, 1940.


Waarschijnlijk gaat het hier om 'corn starch', stijfsel van maïs of aardappelen. De chauffeurs op de voorgrond, waarschijnlijk boeren, schijnen op hun gemak te zijn en moeten even hun beurt afwachten, wat de tijd voor een praatje met collega-boeren biedt. Nooit ver weg als er serieus werk verricht werd in die tijd, is de stoompluim van een trein.





Foto boven: een 'state fair' in Rutland in de staat oostelijke kuststaat Vermont, midden 1941. De Duitsers beginnen vol goede moed aan hun eigen ondergang door de Sowjet-Unie aan te vallen, en raken in dezelfde problemen als Napoleon door dezelfde oorzaak: zelfoverschatting. Niettemin was het ze bijna gelukt.

Midden op de foto staat een pelikaan - het kon wel eens zijn dat die levend is, of was. De toegangsprijs is bemoedigend: 5 cent. TV was er nog niet, bioscoop en radio wel. Rond deze tijd reisde een Nederlander met zijn eigen circus aan de Amerikaanse oostkust rond: vatenfabrikant Van Leer, die het gelukt was met zijn familie en met zijn circus via Spanje bezet Europa te ontvluchten. Van Leer was bovendien Joods. Zijn circus had niet veel succes in de VS.





Foto boven: Tennessee, februari 1943. Gaten boren voor klinknagels in de vliegtuigfabriek van Vultee in Nashville, Tennesee, april 1943. De Vengenace is een relatief onbekende 2-persoons duikbommenwerper, die nooit ingezet is in WO2. Moderne veiligheidsvoorschriften zouden het dragen van een ring verbieden. De roodgelakte nagels zijn ook opvallend. Foto Alfred T.Palmer.


Deze foto bevat drie tot aan de oorlog onvoorstelbare elementen, vooral voor het Nederland van 1943: een negerin aan het werk op een scheepswerf; een vrouw in een mannenberoep, en de handboormachine. Die laatste zou pas rond 1965 door het gebrek aan werkkrachten en de daardoor ontstane drang tot doe-het-zelven, en dankzij het Amerikaanse bedrijf Black en Decker in Nederland algemeen populair worden.

De banen waar vrouwen in terecht kwamen, waren vaak banen in de plotseling sterk uitdijende oorlogsindustrie. Opeens ontstond daar 'a sense of urgency', aangewakkerd door de Japanse overval op Pearl Harbor van 7 december 1941 en natuurlijk door Winston Churchill, de Britse premier met de Amerikaanse moeder, die bij zijn vriend en geestverwant president Roosevelt bleef aandringen op meer vliegtuigen, schepen en tanks. En op mannen, in uniform. Die kwamen vaak uit fabrieken.

En Amerika en de Amerikanen zeiden na 7 december 1941 op vrijwel alles uit Europa ja.
Zo leek het in Europa tenminste.





Foto boven: hoogovens, en de huizen van de bijbehorende arbeiders. Ohio, 1941.

Er zijn hier bijna 50 schoorstenen. Zo te zien 6 hoogovens, en dit was niet het enige Amerikaanse complex in die tijd. Nederland bezat 1 hoogoven in 1940. Het was de Amerikaanse industrie die zowel in de Pacific, in West-Europa en in Oost-Eur
opa de doorslag gaf.

 De productie was schier eindeloos, de grondstoffen voor het grootste gedeelte in eigen land voorhanden, de halffabrikaten zoals staal ook, er waren arbeiders genoeg, er was een enorm en efficiënt spoorwegnet, het land werd nergens bedreigd en hoefde zich nergens te verdedigen - behalve die ene keer in Hawaiï..

Foto rechts: de originele versie, onbewerkt en ongecorrigeerd voor kleur. Klik op de foto voor een vegroting.

In 1939 produceerde de VS ruim 2.000 militaire vliegtuigen, Duitsland ruim 8.000. In 1944 lag dat op VS 96.000 tegen Duitsland 40.000.

De arbeiders van de Hoogovens wonen lekker dichtbij, in wat wij nu als 'barakken' of misschien 'krotten' zouden beschrijven. Het zijn zo te zien standaardwoningen, elk vrijstaand, wat in Nederland voor arbeiders volkomen zeldzaam was.

Op de dag in 1942 bijvoorbeeld de autofabrieken zoals de enorme van Ford in Willow Run in Ypsilanti in Michigan (foto hieronder) overschakelde van auto's op bommenwerpers, werd het lot van de Duitsers bezegeld. Mede dankzij het staal uit de hoogovens boven.

In Ypsilanti werden in 3 jaar zo'n 9.000 B-24 Liberators gebouwd. 3.000 per jaar - 60 per week.





Foto boven: een arbeiders in de Fordfabriek in Willow Run,. Ypsilanti, Michigan, rond 1942. Dit is een wiel van een B-24 Liberator.

Hier werd maar één type vliegtuig gebouwd: de Consolidated B-24 Liberator, de meestgebouwde bommenwerper van de oorlog, met 18.000 exemplaren. De eerste modellen waren niet best, omdat Ford in zijn haast niet voldoende aandacht aan kwaliteit schonk. Dat werd wel snel beter.

Het aluminium voor de Amerikaanse vliegtuigen kwam voor het grootste deel uit Suriname. De olie deels uit de VS, deels via Curacao - waar toen de grootste raffinaderij ter wereld zat - uit Venezuela. Rubber uit Zuid-Amerika of Afrika. Vrijwel alle grondstoffen voor de oorlog waren in de VS of zijn directe omgeving te krijgen. Duitsland bezat alleen kolen en ijzererts.






De Amerikaanse treinen



Wonnen de Amerikaanse spoorwegen de oorlog? Duidelijk is dat het land nooit zonder de treinen al die tanks, jeeps, kanonnen, vliegtuigen en schepen had kunnen produceren. En ze bovendien nooit van de fabriek naar de havens had kunnen vervoeren. Ook de honderduizenden dienstplichtigen werden met de trein van hot naar haar gesleept - niet 100 of 200 kilometer, zoals in Nederland, maar makkelijk 1000 of 2000 kilometer. Omdan uiteindelijk per trein naar de oost- of westkust gebracht te worden voor het begin van het echte werk.

De Amerikaanse treinen waren cruciaal. En immens.

Foto onder: Chicago, Proviso Yard, December 1942, foto Jack Delano. Het eind is niet te zien. Er staan vele honderden wagons, die allemaal vrijwel tweemaal zo groot zijn als de Europese en allemaal vierassig, in Europa is twee assen de standaard. Een stuk of twaalf rookpluimen verraden de locomotieven.

Het aantal sporen is ongeveer 60 naast elkaar. Anders dan in Europa is hier geen enkel risico op een bomaanval. Er bestond geen enkel Duits, Frans, Brits of Russisch emplacement dat qua grootte ook maar in de buurt kwam bij dit inde buurt van Chicago. Er loopt één man linksonder bij de trein de vanuit de linksonder hoek staat opgesteld, en één middenonder, die een wissel goed omgooit. That's it.

De foto is gemaakt vanaf een viaduct. Deze werden meestal aan beide einden van de grote emplacementen gebouwd. Klik op de foto voor een vergroting.




De grootste locomotief an de oorlog was waarschijnlijk de 'Class H 4-8-4'. een machine met 16 wielen, waarvan 8 aangedreven, en een gewicht van 225 metrische ton, terwijl de kolenwagen (tender) nog eens 144 ton woog. De totale lengte van lokomotief en tender bedroeg 31 meter. De populairste mazilokomotief, de zogenaamde 'Kriegslokomotive' oftewel oorlogslokomotief, de 'Baureihe 52' woog  'slechts' 84 ton, en zijn tender 102 ton. De Amerikaan was 31 m lang, de nazilok 23.

Deze lokomotieven konden 26 passagierswagion trekken met 120 km per uur, of 150 vrachtwagons (anderhalf keer groter dan de Europese) met 75 km per uur.

De foto enkele plaatjes hoger met de dames die een lokomotief gaan schoonmaken, laat er ook zoeen zien.

Deze machines waren in staat om de enogme afstanden in de VS vrijwel ion één rit af te leggen, zoals Los Angeles naar Kansas City, een afstand van 2800 km - en dan ben je pas halverwege. Heel Duitsland van toen mat van noord naar zuid 'slechts '750 km en van oost naar west 900 km.



Foto onder:
Mrs. Viola Sievers, one of the wipers at the roundhouse giving a giant "H" class locomotive a bath of live steam, Clinton, Iowa. Mrs. Sievers is the sole support of her mother and has a son-in-law in the Army.
4x5 Kodachrome transparency by Jack Delano, April 1943."- Klik op de foto voor een vergroting.



Hieronder een kleine zwart-witfoto van de hele lokomotief. let op de man bij de voorkant van de machine: hij komt niet eens boven de stoomcilinder aan de voorkant uit.